Science For All

Author: science4all

  • Ενισχύοντας την Τηλεργασία στον Δημόσιο Τομέα

    Ενισχύοντας την Τηλεργασία στον Δημόσιο Τομέα

    Κωνσταντίνος Ματσούκας

                Η έννοια της τηλεργασίας διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1975 από τον Niles, προκειμένου να ορίσει την εργασία από το σπίτι. Συγκεκριμένα, η εφαρμογή της τηλεργασίας τη δεκαετία του 1970 περιέγραφε την απομακρυσμένη εργασία, κυρίως μέσω τηλεφώνου. Από τη δεκαετία του 1980, η τηλεργασία άρχισε να εφαρμόζεται ολοένα και περισσότερο, γεγονός που συνεχίστηκε και τη δεκαετία του 1990, με αποτέλεσμα να αποτελεί πλέον μια ευέλικτη μορφή εργασίας. Η ανάπτυξη της τηλεργασίας έχει συνδεθεί τόσο με πλεονεκτήματα όσο και με μειονεκτήματα για τους εργαζόμενους και για τη λειτουργία των οργανισμών που την εφαρμόζουν.

    Η έρευνα των Παναγιώτα Ξανθοπούλου, Βασίλη Βύττα  και Αφροδίτης Γαιτανάρου (2025),  με τίτλο «Enhancing Telework: Public Sector Employee’s Attitudes and Key Factors For Effective Implementation», επιχειρεί να φωτίσει τις βασικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για την επιτυχημένη υιοθέτηση της τηλεργασίας στον δημόσιο τομέα, μελετώντας ταυτόχρονα τις στάσεις των εργαζομένων. Μέσα από τη συστηματική ανασκόπηση 46 εμπειρικών ερευνών, οι συγγραφείς αναδεικνύουν τόσο τα οφέλη όσο και τις προκλήσεις που συνοδεύουν την εργασία από απόσταση.

     Σύμφωνα με τους συγγραφείς της έρευνας, κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, η τηλεργασία έχει παρουσιάσει αυξητική τάση. Τα τελευταία χρόνια, η τεχνολογική ανάπτυξη, το γηράσκον προφίλ του εργατικού δυναμικού στις δυτικές χώρες, η αύξηση του χρόνου μετακίνησης προς την εργασία και το οικονομικό βάρος για τις επιχειρήσεις, έχουν καταστήσει την τηλεργασία πιο ελκυστική. Η ραγδαία εξάπλωση της τηλεργασίας, αποτέλεσε μία από τις πιο καθοριστικές αλλαγές στον εργασιακό χώρο κατά την διάρκεια της πανδημίας του COVID-19.

    Πλεονεκτήματα από την Εφαρμογή της Τηλεργασίας

    Στον δημόσιο τομέα, η προσαρμογή σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα δεν ήταν εύκολη, καθώς οι παραδοσιακές δομές και διαδικασίες συχνά δεν ήταν προετοιμασμένες για μαζική απομακρυσμένη εργασία. Τα κύρια οφέλη της τηλεργασίας, όπως αποτυπώνονται στη συγκεκριμένη μελέτη, περιλαμβάνουν την αυξημένη ευελιξία, την αυτονομία των εργαζομένων, την αυξημένη συγκέντρωση, τη βελτίωση της ικανοποίησης, τη μείωση του άγχους, την καλύτερη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, τον καλύτερο προγραμματισμό των εργασιών, την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση της απόδοσης.

    Μειονεκτήματα από την Εφαρμογή της Τηλεργασίας

    Ωστόσο, η τηλεργασία στον δημόσιο τομέα δεν είναι απαλλαγμένη από προκλήσεις. Η εφαρμογή της τηλεργασίας, σύμφωνα με την έρευνα, έχει συσχετιστεί με αρνητικές επιπτώσεις όπως, τον κίνδυνο αύξησης των ωρών εργασίας, την εργασιομανία, την αύξηση του άγχους λόγω αβεβαιότητας, τη μείωση της επικοινωνίας και της συνεργασίας με συναδέλφους, τα αισθήματα μοναξιάς και κοινωνικού αποκλεισμού, τη μείωση της εργασιακής ικανοποίησης, τη μείωση της αίσθησης δέσμευσης στον οργανισμό και την αυξημένη πιθανότητα εντάσεων και συγκρούσεων στην προσωπική ζωή. Συγκεκριμένα, έχει αναφερθεί ότι σε περιπτώσεις όπου οι δημόσιοι προϊστάμενοι δεν επιβλέπουν ή δεν αναγνωρίζουν και κατανοούν τις ανάγκες των εργαζομένων, τα αποτελέσματα της τηλεργασίας περιλαμβάνουν μειωμένη απόδοση, αισθήματα ανασφάλειας και κακή επικοινωνία μεταξύ των εργαζομένων

    Παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία της τηλεργασίας

    Η μελέτη αναδεικνύει τέσσερις κρίσιμους παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία της τηλεργασίας στον δημόσιο τομέα:

    • Υποδομές: Οι οργανισμοί πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι υπάλληλοι διαθέτουν τον απαραίτητο τεχνολογικό εξοπλισμό και πρόσβαση σε σταθερή και γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο. Χωρίς αυτή τη βασική υποστήριξη, η αποδοτική τηλεργασία καθίσταται αδύνατη.
    •  Δεξιότητες και Γνώσεις: Η αποτελεσματική τηλεργασία απαιτεί εξοικείωση με ψηφιακά εργαλεία, αλλά και ικανότητες αυτοδιαχείρισης, όπως η πειθαρχία, η σωστή διαχείριση χρόνου και η ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών χωρίς συνεχή εποπτεία.
    • Οργανωτική Κουλτούρα: Οι ηγεσίες των δημόσιων οργανισμών πρέπει να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη προς τους εργαζομένους τους, να καλλιεργήσουν κουλτούρα ευθύνης και να προάγουν μια θετική αντίληψη για την τηλεργασία ως ισότιμη με την εργασία γραφείου. Έχει τεκμηριωθεί ότι η απουσία κουλτούρας εμπιστοσύνης από τα ανώτερα στελέχη προς το εργατικό δυναμικό, η κακή επικοινωνία μεταξύ των εργαζομένων και η έλλειψη υποστήριξης από τους προϊσταμένους προς τους υφιστάμενους καθιστούν την τηλεργασία μη αποτελεσματική.
    • Πολιτικές και Διαδικασίες: Η θέσπιση σαφών κανονισμών που διέπουν την τηλεργασία είναι κρίσιμη. Οι πολιτικές αυτές πρέπει να περιλαμβάνουν σαφείς στόχους, μηχανισμούς αξιολόγησης της απόδοσης και πρόνοιες για την ψυχική υγεία των εργαζομένων.

    Επιπλέον, οι ερευνητές προτείνουν τη συνεχή επιμόρφωση των εργαζομένων μέσω προγραμμάτων κατάρτισης, με στόχο την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων και την ενίσχυση της ικανότητας προσαρμογής σε νέες τεχνολογικές απαιτήσεις. Η προώθηση της επικοινωνίας και της ανατροφοδότησης εντός των οργανισμών κρίνεται επίσης απαραίτητη για τη διατήρηση της συνεργατικότητας και της εταιρικής κουλτούρας

    Συμπεράσματα που προκύπτουν από την έρευνα

    Η σημασία αυτής της μελέτης είναι μεγάλη, δεδομένου ότι η τηλεργασία δεν αποτελεί πλέον προσωρινή λύση ανάγκης, αλλά μια μορφή εργασίας που φαίνεται να εδραιώνεται σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένου και του δημόσιου. Πρόσφατα, πραγματοποιήθηκαν αρκετές έρευνες, σχετικά με την εφαρμογή της τηλεργασίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι περισσότερες έρευνες προέρχονται από ξενόγλωσση βιβλιογραφία, κάτι που αναδεικνύει την ανάγκη αντίστοιχων μελετών στην Ελλάδα. Η ανάλυση των δεδομένων που προέκυψαν από την έρευνα, έδειξε ότι οι υπάλληλοι του δημόσιου τομέα στην Ελλάδα, έχουν θετική στάση απέναντι στην τηλεργασία. Επίσης, η τηλεργασία προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών, συνήθως με τη μείωση των λειτουργικών εξόδων. Από την άλλη πλευρά, μέσω της εφαρμογής της τηλεργασίας, οι υπάλληλοι των δημόσιων υπηρεσιών θα μπορέσουν να αποκτήσουν την απαραίτητη εμπειρία και δεξιότητες έτσι ώστε, σε περίπτωση εκτάκτων καταστάσεων στο μέλλον (π.χ., την εμφάνιση μιας νέας πανδημίας), να είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν χωρίς να χρειαστεί να αφιερώσουν χρόνο για εκπαίδευση και οργάνωση του συστήματος τηλεργασίας.  Η ορθή υιοθέτηση και η αποτελεσματική διαχείριση της τηλεργασίας μπορεί να συμβάλλει όχι μόνο στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας αλλά και στη συνολική αναβάθμιση της λειτουργικότητας του δημόσιου τομέα. Καθώς οι οργανισμοί καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τις πρακτικές εργασίας τους για το μέλλον, η μελέτη των ερευνητών λειτουργεί ως πολύτιμος οδηγός για τη διαμόρφωση μιας πιο ευέλικτης, ανθεκτικής και ανθρώπινης δημόσιας διοίκησης

    Πηγή

    Xanthopoulou, P., Vyttas, V., & Gaitanarou, A. (2025). “Enhancing Telework: Public Sector Employees’ Attitudes and Key Factors for Effective Implementation”.

    International Conference on Business and Economics – Hellenic Open University.

    Διαθέσιμο στο: https://eproceedings.epublishing.ekt.gr/index.php/ICBE-HOU/article/view/8106.

  • Όταν υπάρχει “καιρός” και στο διάστημα: Η σημασία της πρόγνωσης του Διαστημικού Καιρού

    Όταν υπάρχει “καιρός” και στο διάστημα: Η σημασία της πρόγνωσης του Διαστημικού Καιρού

    Τεζάρη Αναστασία

    Όπως ο μετεωρολογικός καιρός επηρεάζει τις καθημερινές μας δραστηριότητες, από τις καλλιέργειες μέχρι τις μετακινήσεις μας, έτσι και ο Διαστημικός Καιρός έχει τη δική του κρίσιμη σημασία, μόνο που αντί για σύννεφα ή βροχή, αφορά ηλιακές και μαγνητικές καταιγίδες και ροές σωματιδίων υψηλής ενέργειας που εκτοξεύονται από τον ήλιο. Καθώς πλέον οι ανθρώπινες δραστηριότητες επεκτείνονται ολοένα και περισσότερο στο διάστημα, τα φαινόμενα αυτά, ενώ άλλοτε μπορεί να φάνταζαν μακρινά, πλέον παρουσιάζουν πληθώρα επιπτώσεων, από διακοπές στις δορυφορικές επικοινωνίες και τα GPS, βλάβες σε ενεργειακά δίκτυα στην επιφάνεια της Γης έως κινδύνους για την υγεία των αστροναυτών.

    Γι’ αυτό το λόγο, η πρόγνωση του Διαστημικού Καιρού είναι πλέον απολύτως αναγκαία. Τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες και ερευνητές από όλο τον κόσμο εργάζονται πάνω στην πρόβλεψη έντονων φαινομένων του Διαστημικού Καιρού, όπως οι ροές ηλιακών ενεργητικών σωματιδίων (Solar Energetic Particle Events, SEPs) και οι επίγειες επαυξήσεις της έντασης της κοσμικής ακτινοβολίας (Ground Level Enhancements, GLEs). Η ελληνική κοινότητα ανέπτυξε δύο ιδιαίτερα προηγμένα εργαλεία, το GLE Alert++ και το HESPERIA UMASEP-500, στο πλαίσιο ευρωπαϊκών ερευνητικών πρωτοβουλιών που επιτρέπουν την έγκαιρη και έγκυρη πρόγνωση τέτοιων γεγονότων.

    Τι είναι οι ηλιακές καταιγίδες;

    Η εμφάνιση ισχυρών εκρήξεων στον Ήλιο, όπως ηλιακές κηλίδες και στεμματικές εκπομπές μάζας, οδηγεί στην έκλυση σωματιδίων με εξαιρετικά υψηλή ενέργεια που ταξιδεύουν στο διάστημα με πολύ υψηλές ταχύτητες (SEPs) με τη μορφή ηλιακών καταιγίδων. Αν τα σωματίδια αυτά φτάσουν στην επιφάνεια της Γης και καταγραφούν από ειδικούς ανιχνευτές που ονομάζονται μετρητές νετρονίων, τότε κάνουμε πλέον λόγο για GLEs, δηλαδή αυξημένα επίπεδα ακτινοβολίας που φτάνουν στην ατμόσφαιρα και την επιφάνεια της Γης.

    Τόσο τα SEPs όσο και τα GLEs, ακόμα κι αν δεν λαμβάνουν χώρα πολύ συχνά, μπορούν να επηρεάσουν κρίσιμα συστήματα, όπως δορυφόρους, δίκτυα και πτήσεις υψηλού υψομέτρου. Για να κατανοήσουμε τον κίνδυνο, αρκεί να θυμηθούμε το περιστατικό του 1989, όταν μια ηλιακή καταιγίδα προκάλεσε γενικό μπλακάουτ στο Κεμπέκ του Καναδά, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς ρεύμα. Αυτό αποτελεί ένα μόνο παράδειγμα των συνεπειών που μπορεί να έχει ο Διαστημικός Καιρός αν δεν υπάρχει επαρκής πρόγνωση και προετοιμασία.

    Ανίχνευση σε πραγματικό χρόνο με το GLE Alert++

    Το GLE Alert++ αποτελεί ένα πρωτοποριακό σύστημα παρακολούθησης το οποίο είναι εξέλιξη προηγούμενων συστημάτων. Έχει αναπτυχθεί από την Ερευνητική Ομάδα Κοσμική Ακτινοβολίας του Τμήματος Φυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και βασίζεται στο διεθνές δίκτυο μετρητών νετρονίων, δηλαδή πάνω από σαράντα ανιχνευτές που βρίσκονται διάσπαρτοι σε διάφορα γεωγραφικά μήκη και πλάτη.

    Το σύστημα αυτό παρακολουθεί τα δεδομένα από τους μετρητές κάθε λεπτό και εντοπίζει τυχόν αυξήσεις στη ροή ακτινοβολίας που έρχεται προς τη Γη σε πραγματικό χρόνο. Μόλις ανιχνεύσει ένα GLE, ενεργοποιείται άμεσα ένα σύστημα ειδοποιήσεων που εξασφαλίζει ότι διάφοροι φορείς, όπως για παράδειγμα οργανισμοί διαχείρισης των δορυφορικών συστημάτων) θα έχουν τον απαραίτητο χρόνο για να πάρουν κατάλληλα μέτρα προστασίας. Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του GLE Alert++ είναι η ακρίβεια, καθώς χρησιμοποιώντας δεδομένα από όλο το δίκτυο μετρητών νετρονίων, μπορεί να ανιχνεύσει ακόμα και τις πιο μικρές αυξήσεις που άλλα συστήματα θα αγνοούσαν, ενώ ελαχιστοποιεί και την έκδοση ψευδών “συναγερμών”, με συνέπεια να θεωρείται μία από τις πιο αξιόπιστες λύσεις παρακολούθησης ηλιακής ακτινοβολίας σε πραγματικό χρόνο.

    Πρόβλεψη με το HESPERIA UMASEP-500

    Το Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών & Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Δημιούργησε και ανέπτυξε το σύστημα HESPERIA UMASEP-500, το οποίο προσφέρει τη δυνατότητα πρόβλεψης τέτοιων γεγονότων προτού καν φτάσουν στη Γη, βασιζόμενο σε δορυφορικά γεγονότα ακτίνων Χ και πρωτονίων υψηλής ενέργειας από τον Ήλιο. Όταν εντοπιστεί αυξημένη δραστηριότητα και υπάρχει συσχέτιση με εκρήξεις στον Ήλιο, τότε το σύστημα μπορεί να προειδοποιήσει για μία επικείμενη καταιγίδα SEPs.

    Το HESPERIA UMASEP-500 είναι μοναδικό στην ικανότητά του να προβλέπει σωματίδια πολύ υψηλής ενέργειας, τα οποία είναι και τα πιο επικίνδυνα για την υγεία και την τεχνολογία. Αυτή η έγκαιρη προειδοποίηση που παρέχει δίνει τη δυνατότητα στους χρήστες της υπηρεσίας αυτής, όπως οι αεροπορικές εταιρείες ή οι διαχειριστές δικτύων, ένα κρίσιμο παράθυρο μερικών λεπτών ώστε να μπορέσουν να προετοιμαστούν εγκαίρως για την προστασία των συστημάτων τους.

    Η δύναμη της συνεργασίας

    Τα δύο αυτά συστήματα στην ουσία δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά, αποτελώντας ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας απέναντι στα έκτακτα φαινόμενα του Διαστημικού Καιρού. Το GLE Alert++ παρέχει άμεσες ειδοποιήσεις για φαινόμενα που ξεκινούν την εξέλιξή τους, ενώ το HESPERIA UMASEP-500 Προειδοποιεί ή ειδοποιεί εκ των προτέρων. Η ολοκληρωμένη αυτή στρατηγική βελτιώνει την προετοιμασία και την αντίδραση σε ηλιακές καταιγίδες, εξασφαλίζοντας τη μέγιστη δυνατή προστασία για το κοινό και την τεχνολογία.

    Σήμερα, και τα δύο συστήματα αποτελούν υπηρεσίες του Κέντρου Διαστημικής Ακτινοβολίας της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας και είναι διαθέσιμα στην πύλη Διαστημικού Καιρού, δίνοντας στην Ελληνική επιστημονική κοινότητα την πρωτοκαθεδρία στην πρόβλεψη του Διαστημικού Καιρού.

    Από το διάστημα στη Γη

    Η σημασία της πρόγνωσης του διαστημικού καιρού είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Σε έναν κόσμο που βασίζεται στη διαστημική τεχνολογία για επικοινωνία, πλοήγηση, ενέργεια, και παγκόσμια συνδεσιμότητα, η έγκαιρη προειδοποίηση αποτελεί θεμελιώδη ανάγκη. Παράλληλα, καθώς ο άνθρωπος εξερευνά τα όρια της ύπαρξής του μέσω στελεχομένων αποστολών στο διάστημα και την κατασκευή μόνιμων βάσεων στη Σελήνη ή τον Άρη, οι κίνδυνοι από τα ηλιακά σωματίδια υψηλής ενέργειας αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα. Η προληπτική παρακολούθηση και η ταχεία αντίδραση στα φαινόμενα του Διαστημικού Καιρού διασφαλίζουν την προστασία όχι μόνο των τεχνολογικών συστημάτων, αλλά και της ζωής που βασίζεται σε αυτά.

    Η επιστημονική κοινότητα, αναγνωρίζοντας την κρίσιμη αυτή πρόκληση, συνεχίζει αδιάκοπα να βελτιώνει τα εργαλεία πρόβλεψης και παρακολούθησης. Η τακτική αξιολόγηση των ανιχνευτών και των δεδομένων που χρησιμοποιούνται, καθώς και η ανάπτυξη νέων αλγορίθμων και τεχνολογιών, στοχεύουν στη μέγιστη δυνατή ακρίβεια και αξιοπιστία. Υπηρεσίες όπως το GLE Alert++ και το HESPERIA UMASEP-500 αποτελούν την πρώτη “γραμμή άμυνας” απέναντι στα έκτακτα αυτά φαινόμενα. Με τις προειδοποιήσεις τους, επιτρέπουν την έγκαιρη προετοιμασία και αποτροπή καταστροφών, προστατεύοντας κρίσιμες υποδομές, την καθημερινότητά μας και την υγεία των αστροναυτών.

    Πηγή: Crosby, N., Mavromichalaki, H., Malandraki, O., Gerontidou, M., Karavolos, M., Lingri, D., Makrantoni, P., Papailiou, M., Paschalis, P., & Tezari, A. (2024). Very high energy solar energetic particle events and ground level enhancement events: Forecasting and alerts. Space Weather, 22(9), e2023SW003839. https://doi.org/10.1029/2023SW003839

  • Κλιματική κρίση και ανθρώπινη παρέμβαση δείχνουν οι επιστήμονες ως υπεύθυνους για φονικές πλημμύρες

    Κλιματική κρίση και ανθρώπινη παρέμβαση δείχνουν οι επιστήμονες ως υπεύθυνους για φονικές πλημμύρες

    Παναγιώτης Κολοκοτρώνης

    ΤΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΙΣ ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ ΤΟΥ 2017 ΣΤΗΝ ΜΑΝΔΡΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΟΥ ΚΟΣΤΙΣΑΝ ΤΗΝ ΖΩΗ ΣΕ 23 ΑΤΟΜΑ

    Οι πρόσφατες πλημμύρες στη Ρόδο, που κόστισαν τη ζωή σε δύο συνανθρώπους μας, αναζωπύρωσαν μνήμες από το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν. Το ξημέρωμα της 15ης Νοεμβρίου 2017 θα έβρισκε την περιοχή της Μάνδρας Αττικής κάτω από τόνους λάσπης και την Ελλάδα να θρηνεί 23 θύματα.

    Τα πλάνα του τηλεοπτικού και φωτογραφικού φακού δεν μπορούσαν να αποτυπώσουν το μέγεθος της καταστροφής, προκαλώντας αισθήματα οργής για τη λειτουργία της κρατικής μηχανής και με την κοινή γνώμη να απαιτεί την απόδοση δικαιοσύνης. Τα ερωτήματα βασανιστικά, ακόμη και σήμερα ταλανίζουν : μπορούσε να αποφευχθεί αυτή η καταστροφή; Άλλαξε κάτι ουσιαστικό από τότε μέχρι σήμερα στο επίπεδο της πρόληψης;

    Περίπου έναν χρόνο μετά τη βιβλική καταστροφή στην Μάνδρα, η επιστημονική εργασία τεσσάρων καθηγητών του ΕΚΠΑ, του ΑΠΘ και του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), έρχεται να ρίξει φως στα αίτια που βύθισαν τη χώρα στο πένθος.

    Με την εργασία τους, με τίτλο «Τhe floods in Greece: the case of Mandra in Attica» (Οι πλημμύρες στην Ελλάδα: η περίπτωση της Μάνδρας Αττικής), η οποία δημοσιεύθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2018, στο Δελτίο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας (Vol. 52 (2018): Bulletin Geological Society of Greece, Vol. LII (52),  οι Γιώργος Σούλιος, Γιώργος Στουρνάρας, Κωνσταντίνος Νίκας και Χρήστος Μάττας, επιχείρησαν να ρίξουν φως στην υπόθεση.

    Χαρτογράφηση της περιοχής της Μάνδρας

    Η ερευνητική ομάδα προχώρησε, εν προκειμένω, στην χαρτογράφηση της περιοχής, εστιάζοντας την προσοχή της στα δύο ρέματα, της Αγίας Αικατερίνης, το οποίο διέρχεται από το κεντρικό τμήμα της πόλης της Μάνδρας και το ρέμα Σούρες, που διέρχεται από τα βορειοανατολικά προάστια της πόλης.

    Τα δύο αυτά ρέματα εκτρέπονται στον μεγαλύτερο ποταμό, τον Σαρανταπόταμο, ο οποίος εκβάλει στον κόλπο της Ελευσίνας, ανατολικά του εργοστασίου της Χαλυβουργικής.

    Η επιστημονική εργασία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους γεωλογικούς σχηματισμούς, δηλαδή στα είδη των πετρωμάτων που συνθέτουν την περιοχή, ενώ τονίζει ότι ελλείψει αξιόπιστων δεδομένων-στοιχείων, τα οποία να είναι ικανά να προσδιορίσουν τη ροή των ρευμάτων, θα χρησιμοποιήσει εμπειρικές μεθόδους για να υπολογίσει τις αναμενόμενες πλημμύρες. Καθώς, δε, δεν υπήρχαν άμεσες μετρήσεις της βροχόπτωσης της 14ης και 15ης Νοεμβρίου 2017, η ερευνητική ομάδα κατέφυγε στα στοιχεία που είχαν συγκεντρωθεί από ομάδα του Πανεπιστημίου του Κονέκτικατ των ΗΠΑ, η οποία είχε εξετάσει τα σχετικά δεδομένα μέσω της NASA.

    Τα δεδομένα μιλούν για… αστραπιαία πλημμύρα

    Σύμφωνα με την ανάλυση, η χωρική κατανομή της καταιγίδας ήταν τοπικά περιορισμένη, η μέγιστη βροχόπτωση παρατηρήθηκε σε μια περιοχή που περιορίζεται από το βόρειο τμήμα της λεκάνης του ρέματος Σούρες προς τα βόρεια, με τη συνολική βροχόπτωση να κυμαίνεται από 154,6 έως 164 mm. Στα νότια, στην υπόλοιπη της λεκάνης των Σουρών και σχεδόν σε όλη τη λεκάνη της Αγίας Αικατερίνης, η αντίστοιχο ύψος της βροχής ήταν από 138,4 έως 154,7 mm. Η συνολική βροχόπτωση διήρκεσε περίπου 7 ώρες και συνεπώς μπορεί να χαρακτηριστεί, οριακά, ως αστραπιαία πλημμύρα!

    Όσον αφορά τη συμπεριφορά των ρεμάτων κατά τη διάρκεια της πλημμύρας, σύμφωνα με την επιστημονική εργασία ανταποκρίνονται κυρίως στα φυσικά χαρακτηριστικά της λεκάνης τους, όπως η σύσταση του γεωλογικού εδάφους, τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά κ.λπ. Σε κάθε περίπτωση, όμως, καταδεικνύεται ότι και τα δύο ρέματα συμπεριφέρονται ως χείμαρροι, βάσει της ταχύτητας απορροής του νερού.

    Το ρέμα της Αγίας Αικατερίνης, ειδικότερα, μετέφερε αιωρούμενο υλικό, δηλαδή άργιλο, εναποθέτοντας λάσπη στους δρόμους της Μάνδρας και πλημμυρίζοντας την ευρύτερη περιοχή. Το ρέμα Σούρες χαρακτηρίζεται από την επιστημονική μελέτη, ως πιο διαβρωτικό και υπεύθυνο για διαβρώσεις, με συνέπεια την πτώση του οδοστρώματος σε πολλά σημεία. 

    Η ανθρώπινη παρέμβαση συνέβαλε στην καταστροφή

    Παρά το γεγονός ότι τα στοιχεία που καταγράφτηκαν δείχνουν ότι τα υψηλά ποσοστά βροχόπτωσης, σε σύντομο χρονικό διάστημα, δημιούργησαν το έντονο πλημμυρικό φαινόμενο, αξιοσημείωτη είναι η ιδιαίτερη αναφορά στην ανθρώπινη παρέμβαση.

    Συγκεκριμένα τονίζεται ότι η αρνητική παρέμβαση του ανθρώπου στην πορεία των δύο αυτών ρεμάτων κοντά και μέσα στην περιοχή της Μάνδρας (περιορισμός του μεγέθους της κοίτης του ρέματος, κτίρια απέναντι και μέσα σ’ αυτό, τεχνητές αποχετεύσεις κ.λπ.) είχε ως τελικό αποτέλεσμα την εντατικοποίηση του και την δραματική αύξηση των αρνητικών συνεπειών αυτής της μεγάλης πλημμύρας, με συνολικό αποτέλεσμα την απώλεια των 23 ανθρώπων και τεράστιες υλικές καταστροφές. Δεν είναι τυχαίο, όπως υποστηρίζεται στη μελέτη, ότι πολλοί άνθρωποι αιφνιδιάστηκαν από αυτό που συνέβη, καθώς έγινε τις νυχτερινές ώρες – λίγες ώρες πριν το ξημέρωμα.

    Τα αρνητικά αποτελέσματα φάνηκαν με το πρώτο φως της ημέρας. Η διάβρωση της εθνικής οδού σε πολλά σημεία, δεδομένου ότι ο δρόμος, πριν τη δημιουργία του, ήταν στην πραγματικότητα το φυσικό κανάλι του ρέματος Σούρες. Το μεγαλύτερο μέρος της πόλης της Μάνδρας πλημμύρισε από το ρέμα της Αγίας Αικατερίνης με τα ορμητικά νερά να υπερκαλύπτουν τα ισόγεια πολλών κτισμάτων, αποτελώντας την αιτία πολλών θανάτων. Καθώς, δε, η πλημμύρα επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της αστικής περιοχής, η ταχύτητα του νερού μειώθηκε, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν μεγάλες ποσότητες αιωρούμενων υλικών , τα οποία εναποτέθηκαν στους δρόμους.

    Μια προδιαγεγραμμένη πορεία

    Ξεκάθαρο είναι ότι τα γεγονότα που συνέθεσαν το μοιραίο ξημέρωμα της 15ης Νοεμβρίου 2017, συγκροτήθηκαν από μια σειρά εξίσου μοιραίων παραγόντων. Η έντονη βροχόπτωση διάρκειας περίπου 7 ωρών, με συνολικό ύψος βροχής περίπου τα  150-160 mm, σε συνδυασμό με μια χρονική περίοδο τριών συνεχόμενων ωρών υψηλής έντασης, η οποία, σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα, αντιστοιχεί σε πλημμυρικό γεγονός που συμβαίνει κάθε 100 χρόνια, σε συνδυασμό με την πανταχού παρούσα ανθρώπινη παρέμβαση, επέδρασαν καταλυτικά ώστε να χαθούν σε μια στιγμή 23 ανθρώπινες ζωές.

    Πηγή: https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/geosociety/article/view/16419

    DOI number : http://dx.doi.org/10.12681/bgsg.16419

  • Τι γίνεται με τα αεροσκάφη μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους;

    Τι γίνεται με τα αεροσκάφη μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους;

    Θεοδωρίδου Αναστασία

    Τα τελευταία χρόνια οι εταιρείες κατασκευής αεροσκαφών επιλέγουν όλο και πιο συχνά τα σύνθετα υλικά και τις συνδέσεις με κόλλα αντί των μετάλλων και των παραδοσιακών μηχανικών τρόπων σύνδεσης, για παράδειγμα μεταλλικές βίδες. Τα πλεονεκτήματα είναι πολλά όπως το μικρότερο βάρος του αεροσκάφους το οποίο αρχικά μειώνει το ενεργειακό αποτύπωμα. Η επιστημονική κοινότητα έχει μελετήσει με επιτυχία διάφορες μεθόδους που καθυστερούν το τέλος της ζωής των σύνθετων υλικών που τα καθιστά «σκουπίδια», αρκεί να μπορεί να γίνει η απαραίτητη διαλογή ανά υλικό ή κομμάτι.

    Όμως, οι μοντέρνες συνδέσεις με κόλλα φέρνουν νέα προβλήματα όπως τη δυσκολία διαχωρισμού ώστε τα επιμέρους κομμάτια να μπορούν να επισκευαστούν, να αντικατασταθούν ή να ανακυκλωθούν. Για παράδειγμα, το τιτάνιο είναι ένα μέταλλο πολύτιμο που μπορεί και αξίζει να ανακυκλωθεί, αλλά συχνά συναντάται κολλημένο με σύνθετα υλικά όπως στα πτερύγια των κινητήρων των αεροσκαφών. Οι τεχνικές που εφαρμόζονται, είτε έχουν μεγάλο κόστος και απαιτούν πολλή ενέργεια, είτε επιφέρουν ζημιές στα σύνθετα υλικά και έτσι μειώνει τη δυνατότητα ανακύκλωσης. Και στις δύο περιπτώσεις η αποτίμηση για την επίτευξη του στόχου δεν είναι ιδιαίτερα θετική.

    Νέα υποσχόμενη μέθοδος για την αποσύνδεση σύνθετων υλικών

    Ερευνητές του Πανεπιστημίου Πατρών, σε συνεργασία με το Ερευνητικό Κέντρο PIMM της Γαλλίας εντοπίζουν το πρόβλημα που έχει να κάνει με τη βιωσιμότητα της αεροναυπηγικής και προτείνουν μια νέα μέθοδο για την επίλυση του τεχνολογικού προβλήματος που προέκυψε λόγω της εκτεταμένης χρήσης των σύνθετων υλικών στα αεροσκάφη.

    Η νέα μέθοδος αποσυναρμολόγησης βασίζεται σε κρουστικά κύματα που προκαλούνται με μια τεχνική σοκ από λέιζερ η οποία υπόσχεται να καταστρέψει την ένωση των συνδεόμενων μερών χωρίς να δημιουργήσει βλάβη στα σύνθετα υλικά ώστε να μπορούν να επισκευαστούν, να επαναχρησιμοποιηθούν ή να ανακυκλωθούν.

    Πριν την πειραματική διαδικασία είχαν αναπτυχθεί αριθμητικά μοντέλα, δηλαδή ένα είδος «ψηφιακού πειράματος» για την προσομοίωση του φαινομένου. Τα αριθμητικά μοντέλα προσομοίωσης επικυρώνονται συγκρινόμενα με τα αποτελέσματα από το πρώτο πείραμα. Εν συνεχεία, με χρήση του επαληθευμένου αριθμητικού μοντέλου σχεδιάστηκε το τελικό πείραμα και αντλήθηκαν οι παράμετροι φόρτισης που έπρεπε να εφαρμοστούν στο δεύτερο πείραμα. Για την πειραματική διαδικασία χρησιμοποιήθηκαν πειραματικά δοκίμια, δηλαδή δείγματα σύνθετων υλικών τα οποία παρασκευάστηκαν από την εταιρεία Safran. Κατά το τελικό πείραμα της τεχνικής «λέιζερ σοκ», η αποκόλληση έγινε εφαρμόζοντας δύο παλμούς. Μετά το χτύπημα με τους παλμούς, παρατηρήθηκε αποκόλληση μεταξύ του τιτανίου, της κόλλας και του σύνθετου υλικού στο σημείο όπου «χτυπήθηκε».

    Με βάση την πειραματική διαδικασία, τα αποτελέσματα κρίθηκαν ελπιδοφόρα. Με τους παλμούς δημιουργήθηκε αρχικά αποκόλληση και έπειτα διαχωρισμός σε σημεία δεν δόθηκαν, όμως, λύσεις για τη διάδοση της αποκόλλησης και τον ολοκληρωμένο διαχωρισμό των υλικών. Η τεχνική λέιζερ σοκ κρίθηκε πολλά υποσχόμενη για την αποκόλληση και τον διαχωρισμό των υλικών αλλά υπάρχουν ακόμα πολλά να μελετηθούν όπως το πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε μεγαλύτερα τμήματα κατασκευών και να βελτιστοποιηθεί ως διαδικασία για να έχει ευρεία εφαρμογή και να εφαρμοστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα.

    Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη τεχνική θα μπορούσε να εφαρμοστεί τόσο στην ναυπηγική όσο και στην αυτοκινητοβιομηχανία λόγω της συγγένειας των υλικών που χρησιμοποιούνται στους συγκεκριμένους τομείς της βιομηχανίας. Αν κάτι τέτοιο συμβεί, ίσως μειωθούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από απορρίμματα και υλικά υγειονομικής ταφής από μεγάλα κατασκευαστικά προϊόντα που φτάνουν στο τέλος της ζωής τους.

    Πηγή: https://www.mdpi.com/2227-9717/11/2/506