Παναγιώτης Κολοκοτρώνης
ΤΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΙΣ ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ ΤΟΥ 2017 ΣΤΗΝ ΜΑΝΔΡΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΟΥ ΚΟΣΤΙΣΑΝ ΤΗΝ ΖΩΗ ΣΕ 23 ΑΤΟΜΑ
Οι πρόσφατες πλημμύρες στη Ρόδο, που κόστισαν τη ζωή σε δύο συνανθρώπους μας, αναζωπύρωσαν μνήμες από το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν. Το ξημέρωμα της 15ης Νοεμβρίου 2017 θα έβρισκε την περιοχή της Μάνδρας Αττικής κάτω από τόνους λάσπης και την Ελλάδα να θρηνεί 23 θύματα.
Τα πλάνα του τηλεοπτικού και φωτογραφικού φακού δεν μπορούσαν να αποτυπώσουν το μέγεθος της καταστροφής, προκαλώντας αισθήματα οργής για τη λειτουργία της κρατικής μηχανής και με την κοινή γνώμη να απαιτεί την απόδοση δικαιοσύνης. Τα ερωτήματα βασανιστικά, ακόμη και σήμερα ταλανίζουν : μπορούσε να αποφευχθεί αυτή η καταστροφή; Άλλαξε κάτι ουσιαστικό από τότε μέχρι σήμερα στο επίπεδο της πρόληψης;
Περίπου έναν χρόνο μετά τη βιβλική καταστροφή στην Μάνδρα, η επιστημονική εργασία τεσσάρων καθηγητών του ΕΚΠΑ, του ΑΠΘ και του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), έρχεται να ρίξει φως στα αίτια που βύθισαν τη χώρα στο πένθος.
Με την εργασία τους, με τίτλο «Τhe floods in Greece: the case of Mandra in Attica» (Οι πλημμύρες στην Ελλάδα: η περίπτωση της Μάνδρας Αττικής), η οποία δημοσιεύθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2018, στο Δελτίο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας (Vol. 52 (2018): Bulletin Geological Society of Greece, Vol. LII (52), οι Γιώργος Σούλιος, Γιώργος Στουρνάρας, Κωνσταντίνος Νίκας και Χρήστος Μάττας, επιχείρησαν να ρίξουν φως στην υπόθεση.
Χαρτογράφηση της περιοχής της Μάνδρας
Η ερευνητική ομάδα προχώρησε, εν προκειμένω, στην χαρτογράφηση της περιοχής, εστιάζοντας την προσοχή της στα δύο ρέματα, της Αγίας Αικατερίνης, το οποίο διέρχεται από το κεντρικό τμήμα της πόλης της Μάνδρας και το ρέμα Σούρες, που διέρχεται από τα βορειοανατολικά προάστια της πόλης.
Τα δύο αυτά ρέματα εκτρέπονται στον μεγαλύτερο ποταμό, τον Σαρανταπόταμο, ο οποίος εκβάλει στον κόλπο της Ελευσίνας, ανατολικά του εργοστασίου της Χαλυβουργικής.
Η επιστημονική εργασία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους γεωλογικούς σχηματισμούς, δηλαδή στα είδη των πετρωμάτων που συνθέτουν την περιοχή, ενώ τονίζει ότι ελλείψει αξιόπιστων δεδομένων-στοιχείων, τα οποία να είναι ικανά να προσδιορίσουν τη ροή των ρευμάτων, θα χρησιμοποιήσει εμπειρικές μεθόδους για να υπολογίσει τις αναμενόμενες πλημμύρες. Καθώς, δε, δεν υπήρχαν άμεσες μετρήσεις της βροχόπτωσης της 14ης και 15ης Νοεμβρίου 2017, η ερευνητική ομάδα κατέφυγε στα στοιχεία που είχαν συγκεντρωθεί από ομάδα του Πανεπιστημίου του Κονέκτικατ των ΗΠΑ, η οποία είχε εξετάσει τα σχετικά δεδομένα μέσω της NASA.
Τα δεδομένα μιλούν για… αστραπιαία πλημμύρα
Σύμφωνα με την ανάλυση, η χωρική κατανομή της καταιγίδας ήταν τοπικά περιορισμένη, η μέγιστη βροχόπτωση παρατηρήθηκε σε μια περιοχή που περιορίζεται από το βόρειο τμήμα της λεκάνης του ρέματος Σούρες προς τα βόρεια, με τη συνολική βροχόπτωση να κυμαίνεται από 154,6 έως 164 mm. Στα νότια, στην υπόλοιπη της λεκάνης των Σουρών και σχεδόν σε όλη τη λεκάνη της Αγίας Αικατερίνης, η αντίστοιχο ύψος της βροχής ήταν από 138,4 έως 154,7 mm. Η συνολική βροχόπτωση διήρκεσε περίπου 7 ώρες και συνεπώς μπορεί να χαρακτηριστεί, οριακά, ως αστραπιαία πλημμύρα!
Όσον αφορά τη συμπεριφορά των ρεμάτων κατά τη διάρκεια της πλημμύρας, σύμφωνα με την επιστημονική εργασία ανταποκρίνονται κυρίως στα φυσικά χαρακτηριστικά της λεκάνης τους, όπως η σύσταση του γεωλογικού εδάφους, τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά κ.λπ. Σε κάθε περίπτωση, όμως, καταδεικνύεται ότι και τα δύο ρέματα συμπεριφέρονται ως χείμαρροι, βάσει της ταχύτητας απορροής του νερού.
Το ρέμα της Αγίας Αικατερίνης, ειδικότερα, μετέφερε αιωρούμενο υλικό, δηλαδή άργιλο, εναποθέτοντας λάσπη στους δρόμους της Μάνδρας και πλημμυρίζοντας την ευρύτερη περιοχή. Το ρέμα Σούρες χαρακτηρίζεται από την επιστημονική μελέτη, ως πιο διαβρωτικό και υπεύθυνο για διαβρώσεις, με συνέπεια την πτώση του οδοστρώματος σε πολλά σημεία.
Η ανθρώπινη παρέμβαση συνέβαλε στην καταστροφή
Παρά το γεγονός ότι τα στοιχεία που καταγράφτηκαν δείχνουν ότι τα υψηλά ποσοστά βροχόπτωσης, σε σύντομο χρονικό διάστημα, δημιούργησαν το έντονο πλημμυρικό φαινόμενο, αξιοσημείωτη είναι η ιδιαίτερη αναφορά στην ανθρώπινη παρέμβαση.
Συγκεκριμένα τονίζεται ότι η αρνητική παρέμβαση του ανθρώπου στην πορεία των δύο αυτών ρεμάτων κοντά και μέσα στην περιοχή της Μάνδρας (περιορισμός του μεγέθους της κοίτης του ρέματος, κτίρια απέναντι και μέσα σ’ αυτό, τεχνητές αποχετεύσεις κ.λπ.) είχε ως τελικό αποτέλεσμα την εντατικοποίηση του και την δραματική αύξηση των αρνητικών συνεπειών αυτής της μεγάλης πλημμύρας, με συνολικό αποτέλεσμα την απώλεια των 23 ανθρώπων και τεράστιες υλικές καταστροφές. Δεν είναι τυχαίο, όπως υποστηρίζεται στη μελέτη, ότι πολλοί άνθρωποι αιφνιδιάστηκαν από αυτό που συνέβη, καθώς έγινε τις νυχτερινές ώρες – λίγες ώρες πριν το ξημέρωμα.
Τα αρνητικά αποτελέσματα φάνηκαν με το πρώτο φως της ημέρας. Η διάβρωση της εθνικής οδού σε πολλά σημεία, δεδομένου ότι ο δρόμος, πριν τη δημιουργία του, ήταν στην πραγματικότητα το φυσικό κανάλι του ρέματος Σούρες. Το μεγαλύτερο μέρος της πόλης της Μάνδρας πλημμύρισε από το ρέμα της Αγίας Αικατερίνης με τα ορμητικά νερά να υπερκαλύπτουν τα ισόγεια πολλών κτισμάτων, αποτελώντας την αιτία πολλών θανάτων. Καθώς, δε, η πλημμύρα επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της αστικής περιοχής, η ταχύτητα του νερού μειώθηκε, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν μεγάλες ποσότητες αιωρούμενων υλικών , τα οποία εναποτέθηκαν στους δρόμους.
Μια προδιαγεγραμμένη πορεία
Ξεκάθαρο είναι ότι τα γεγονότα που συνέθεσαν το μοιραίο ξημέρωμα της 15ης Νοεμβρίου 2017, συγκροτήθηκαν από μια σειρά εξίσου μοιραίων παραγόντων. Η έντονη βροχόπτωση διάρκειας περίπου 7 ωρών, με συνολικό ύψος βροχής περίπου τα 150-160 mm, σε συνδυασμό με μια χρονική περίοδο τριών συνεχόμενων ωρών υψηλής έντασης, η οποία, σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα, αντιστοιχεί σε πλημμυρικό γεγονός που συμβαίνει κάθε 100 χρόνια, σε συνδυασμό με την πανταχού παρούσα ανθρώπινη παρέμβαση, επέδρασαν καταλυτικά ώστε να χαθούν σε μια στιγμή 23 ανθρώπινες ζωές.
Πηγή: https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/geosociety/article/view/16419
DOI number : http://dx.doi.org/10.12681/bgsg.16419